Stelling: Het aantal tienerzwangerschappen neemt toe: er moet dus betere seksuele voorlichting komen op school.       A Child with a Child   I was a child with a child, fifteen years old and not yet grown, within my body growing a child of my own. here we are now, two babies crying, and no one hears, little girl, no one hears. Okay, hush now, I'll put away my school books; no time for learning now I know. Too soon I've learned of life, yet learning not anything of love. How can I teach you what I know nothing of? For you one lesson, one thing I must teach you well-- to forsake what seems like small pleasure, to guard and keep your youth while you are young, for you itself, its your true treasure. For myself one prayer, that I may find within my adolescent frame, the wisdom to raise you right and strong, that I may become a woman soon, so that you may be a child alone.                   Sofie Beernaert                                                   Sint-Lodewijkscollege

 

 

1          De huidige situatie.2

1.1       De cijfers.2

1.2       Ongepland (en/of) ongewenst?. 3

1.3       Oorzaken van ongewenste zwangerschap.3

1.4       De gevolgen.6

1.4.1       De eerste reacties.6

1.4.2       Het beslissingsproces.6

1.4.3       De risico’s.7

 

2          De oplossing.8

2.1       Seksuele voorlichting op school.8

2.2       Kwaliteitsvol voorlichtingsmateriaal.8

2.3       De ouders.9

2.4       Baby-think-it-over-doll.9

 

3          Besluit.10

 

4          Heuristiek.11

4.1       Bibliotheekbesprekingen.11

4.2       Monografieën.11

4.3       Tijdschrift artikels.12

4.4       Krantenartikels.12

4.5       Websites.12

4.6       Rapporten.13

4.7       Brochures.13

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1         De huidige situatie.

1.1        De cijfers.

Tienerzwangerschappen en jonge moeders lijken in België een marginaal probleem te zijn. Inderdaad, in vergelijking met andere landen als de Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk, heeft België een relatief laag aantal tienermoeders. Onderstaande cijfers geven een beeld van tienerzwangerschap en tienermoeders in België. Voor alle duidelijkheid definiëren we een tienerzwangerschap als een zwangerschap bij een vrouw jonger dan 20 jaar.

Totaal aantal zwangere tieners per jaar in België.

 

 

 

Opmerkelijk is dat we een stijgende trend moeten vaststellen in het aantal meisjes dat jaarlijks zwanger wordt. Het aantal meisjes dat jaarlijks moeder wordt, bleef de voorbije jaren vrijwel constant. Het aantal abortussen bij jonge meisjes stijgt in België evenwel elk jaar (zie onderstaande tabel), terwijl het totale aantal gerapporteerde abortussen blijft schommelen rond 12.000 per jaar. De zwangerschapsafbrekingen bij tieners vertegenwoordigen ongeveer 15% van het totale aantal abortussen in België.

 

 

Evolutie van de absolute aantallen geboorten en abortussen bij meisjes in België.

 

Jaar	Aantal abortussen bij meisjes <20j.	Aantal geboorten bij meisjes <20j.	Totaal	% van totaal aantal meisjes
1995	1561	3419	4980	1.6%
1996	1827	3676	5503	1.8%
1997	1790	3668	5458	1.8%
1998	1839	3656	5495	1.8%
1999	2022	3756	5778	1.9%

 

 

 

 

 

 

 

 

Jaarlijks worden in ons land ongeveer 9 op 1000 meisjes moeder. Dit aantal blijft vrijwel constant. In vergelijking met andere landen hebben we een laag aantal tienermoeders.

En op wereldniveau zit Europa ook goed:

 

 

Tienerzwangerschappenpercentage van de totale bevolking.

 

 

 

Aantal % tienermoeders bij vrouwen in de leeftijd 15-19 jaar in Europa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In België zijn er echter ook verschillen tussen Wallonië en Vlaanderen: Wallonië telt jaarlijks meer geboorten bij jonge moeders dan Vlaanderen.

 

 

1.2        Ongepland (en/of) ongewenst?

 

Uit onderzoek komt naar voren dat ‘ongepland’ en ‘ongewenst’ niet altijd complementair aan elkaar zijn. Tienermoederschap hoeft geen probleem te zijn als vrouwen daar zelf voor kiezen.

Zo zou bewust (en gewild) jong moederschap vaker voorkomen in sociaal achtergestelde milieus, alsook bij allochtone meisjes en vrouwen, waar de gemiddelde leeftijd van de moeder bij de geboorte van het eerste kind veel lager ligt.

Een ongewenste zwangerschap vormt daarentegen wel steeds een stressvolle gebeurtenis. De nederlandse onderzoekster Jany Rademakers onderscheidt een aantal indicatoren voor het al dan niet gewenst zijn van een zwangerschap: de abortuscijfers, de burgerlijke staat van de moeder en de beslissing om het kind af te staan voor adoptie.

Volgens de onderzoekster is er veel sprake van ongewenste zwangerschap wegens de hoge abortuscijfers en een hoog aantal ongehuwde meisjes.

 

 

1.3        Oorzaken van ongewenste zwangerschap.

 

à Een totaal gebrek en/of een veel lager gebruik van anticonceptiemiddelen.

Uit onderzoek blijkt dat het anticonceptiegedrag van ongewenst zwangere vrouwen gevoelig verschilt van het anticonceptiepatroon van de doorsnee Belgische vrouw.

Aanzienlijk minder vrouwen en tieners maken gebruik van de meest betrouwbare anticonceptiemethodes zoals de pil of het spiraaltje.Ook het condoomgebruik en natuurlijke methodes blijken regelmatig te falen.

Uit een Durex-enquête blijkt dat 59% van de ondervraagde jongeren geen condoom gebruiken omdat ze zeker zijn van hun partner en 49% gebruikt geen condoom omdat het onaangenaam is.

Volgende cijfertabel geeft ons nog eens een beeld van het anticonceptiegedrag in de categorie  -20 jarige vrouwen.

 

 

Meest gebruikte voorbehoedsmiddelen gedurende de laatste maand voor de aanmelding

-          abortuscliëntes 15-19 jaar.

-           

 

 

à Niet alleen het gebruik van anticonceptiemiddelen op zich, maar ook het gebrek aan kennis hiervan laat heel wat te wensen over.

De meeste jongeren hebben een goede seksuele voorkennis vanuit de school of thuis meegekregen maar of de toepassing ervan zo evident is, is een andere vraag.

Men wist wel dat er een risico was, maar ja...

Bv: veel jongeren weten niet dat de noodpil nu zonder doktersvoorschrift verkregen kan worden.

 

          Christel: “Tja veilig vrijen wil niet altijd zo goed lukken. Daar zat ik dan: zwanger.”

 

à Een andere oorzaak ligt ook vaak bij de ouders. Zij willen niet dat hun “kind” de pil neemt omdat dat zou aanzetten tot seksuele betrekkingen. Meestal is het de moeder die hierin sterk optreedt, ze wil niet dat haar tiener zich zo snel al ontplooit... Men wil ze nog te lang vasthouden en beschermen.

 

à Het risico op ongewenste zwangerschap wordt bij jonge meisjes daarenboven verhoogd door:

-          een grotere vruchtbaarheid van jongeren

-          de steeds jongere leeftijd waarop de eerste geslachtsgemeenschap plaatsvindt.

 

à Daarnaast vormen de beschikbaarheid van anticonceptie, de bekendheid en bereikbaarheid van voorzieningen voor zwangerschapsafbrekeningen belangrijke indicatoren in het afremmen van ongewenste tienerzwangerschappen.

Het is meestal niet zo evident voor een jongere een apotheek binnen te stappen en een pakje condooms te vragen, of naar de dokter te moeten om de pil te nemen...soms zonder toestemming van de ouders.

Anticonceptiemiddelen zoals de pil zijn meestal ook niet zo goedkoop voor een jongere. Voor een doosje met 3 strips betaal je algauw 13 €. Vooral als de jongere alles zelf moet betalen kan dit soms een rol spelen.

In Frankrijk echter heeft de overheid recent beslist de noodpil gratis en zonder doktervoorschrift beschikbaar te maken voor jonge meisjes via de schoolverpleegkundige.

 

à Een aantal jonge vrouwen plannen hun zwangerschap omdat ze geen reden meer zien om een eerste zwangerschap uit te stellen. Vaak gaat het hier over meisjes die het minder goed doen op school of geen werk vinden.

Zij zien er het nut niet van in om, zoals hun leeftijdsgenoten het moederschap langer uit te stellen.

 

           Karen: “Ik was 100% zeker dat ik een kind wilde met hem. Ik was het op                                                            

                       stap gaan en mijn leven als jongere echt beu!”

 

à Het biologisch rijpingsproces van het individu kan hier ook een rol bij spelen. Algemeen kunnen we stellen dat zowel bij jongens als bij meisjes de puberteit vroeg start. Jongeren zijn op jongere leeftijd al lichamelijk klaar om seksueel te functioneren. Maar de fysieke rijpheid van de totale persoon en verantwoordelijkheid om een seksuele relatie aan te gaan, gaan niet altijd samen.

Dit heeft een aantal belangrijke implicaties:

-          De vroege lichamelijke rijpheid, samen met de overdaad aan impulsen uit de omgeving en media maken seksuele contacten voor jongeren reëel.

-          Tegelijk zijn de jongeren zelf nog niet klaar met hun eigen lichamelijkheid, laat staan met emotionele hechtingen aan een ander.

-          Toch moet de jongere om kunnen gaan met deze rijpheid als hij of zij op een efficiënte en veilige manier wil omgaan met anticonceptie.

 

à We leven de dag van vandaag in een maatschappij van ‘alles moet kunnen’.

Jongeren zijn een kwetsbare groep voor deze mentaliteit. Bovendien wordt deze sociale druk nog versterkt door de druk van de peergroup ( groep van leeftijdsgenoten ).

Het verlangen naar aanvaarding of populariteit binnen die groep kan zo sterk zijn dat men onder druk van de peergroup seksueel actief wordt.

Meer nog... we merken op dat jongeren meerdere korte opeenvolgende relaties hebben.

 

à De naïviteit van veel jongeren speelt ook een rol. Veel jongeren hebben alsnog het idee van ‘mij of ons overkomt dat niet’ .. Dit speelt vooral bij meisjes een grote rol in het niet gebruiken van voorbehoedsmiddelen.

 

à Vanuit het idealisme bednadrukken jongeren bovendien sterk de spontane beleving van hun gevoelens en het unieke ervan. In die gevoelsfeer komt het gebruik van anticonceptie erg koel over. Om de sfeer niet te breken, wensen jongeren soms liever geen anticonceptie te gebruiken.

Soms gaan tieners hun relatie zelfs zodanig romantiseren dat ze onveilig vrijen als een teken van hun liefde voor elkaar.

 

à De identiteitsonzekerheid heeft ook nog een ander gevolg. Stille, geremde jongeren zullen bij een eerste seksueel contact het initiatief en de verantwoordelijkhied liever aan hun partner overlaten.

 

à Tienerzwangerschap zou ook meer voorkomen bij tieners van wie de moeders hetzelfde meemaakten. Moeders die zelf op jonge leeftijd zwanger waren, kunnen een positieve boodschap doorgeven met betrekking tot vroege zwangerschap. De moeder kan ook meer tolerant staan ten opzichte van het seksueel gedrag van haar dochter. Door actieve bemoediging of passieve tolerantie dient het seksueel gedrag van de moeders als eenrolmodel voor de dochter.

 

àTieners die opgegroeid zijn in een één ouder gezin zullen veel sneller overgaan op seksuele betrekkingen dan tieners in een twee ouder gezin. Dus wederom meer kans op een vroege zwangerschap.

 

 

1.4        De gevolgen.

 

1.4.1          De eerste reacties.

 

De eerste reacties bij tieners die ontdekken dat ze ongepland zwanger zijn is een reactie van ongeloof, ontkenning en angst om er met iemand over te praten.

Een ongeplande zwangerschap doorkruist de toekomstverwachtingen totaal. Daarbij groeit een knagend schuldgevoel door het besef dat hun ouders ontgoocheld zullen zijn.

        

           Isabelle: “Toen mijn huisarts vertelde dat ik zwanger was moest ik huilen en

                         lachen... alles tegelijk.”

                  

Ook de ouders kunnen behoorlijk verward zijn. De eerste reactie van ouders kan dan ook zeer negatief zijn. Meisjes die ontdekken dat ze zwanger zijn, voelen bijna allemaal de angst om het thuis te gaan vertellen. In vele gevallen zijn ouders achteraf wel bereid hun dochter te steunen.

 

Tijdens die eerste verwarde periode kan het meisje zich heel eenzaam voelen. Meestal is een goede vriendin direct op de hoogte, maar soms blijft de zwangerschap volledig verborgen en besluit het meisje om tot een abortus over te gaan terwijl enkel haar vriend of vriendin op de hoogte is.

De tiener wordt beïnvloed door de reacties van anderen en ervaren soms een sterke druk.

Zo kunnen de ouders hun dochter onder druk zetten om voor abortus te kiezen, om de zwangerschap te behouden en/of met hun partner te gaan samenwonen.

Het risico dat het meisje een beslissing neemt waar ze zelf niet achter staat en waar ze later spijt van zal krijgen is dus reëel.

 

1.4.2          Het beslissingsproces.

 

Het beslissingsproces heeft een aantal kenmerken:

o        Het is een onomkeerbare beslissing.

o        Het gaat om een onbekende situatie.

o        De beslissing heeft zware consequenties.

o        Het gaat om een complex probleem waar verschillende partijen bij betrokken zijn.

o        Waarden en normen, en soms ook geloofsovertuigingen, spelen een belangrijke rol.

 

De beslissing vraagt dus hoe dan ook tijd en aandacht.

Het meisje is nog jong en moet toch een ‘volwassen’ beslissing nemen. Dit kan lijden tot angst en depressies.

 

 

 

 

1.4.3          De risico’s.

 

Tienermoeders lopen meer risico om:

o        hun opleiding niet af te maken

o        alleenstaande moeder te worden

o        in armoede terecht te komen en te leven van een uitkering

o        vele mislukte relaties mee te maken

o        gezondheidsproblemen te krijgen

o        depressies te krijgen

o        problemen te krijgen met de opvoeding van hun kind

o        enz.

 

Kinderen van tienermoeders hebben meer kans op een laag geboortegewicht, op sterfte binnen het eerste levensjaar. Bovendien worden de babys vlugger overgebracht naar een dienst voor intensieve neonatale verzorging. Op hun beurt hebben deze kinderen later ook vaak kinderen voor hun twintigste.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2         De oplossing.

 

2.1        Seksuele voorlichting op school.

 

Seksuele opvoeding is verplicht in het secundair onderwijs. Meestal wordt ze geïntegreerd in het lessenpakket. Leerkrachten biologie, godsdienst en niet-confessionele zedenleer worden voor deze opdracht het vaakst aangeduid.

Deze verplichting bestaat reeds in vrijwel alle Europese landen.

 

2.2        Kwaliteitsvol voorlichtingsmateriaal.

 

Voorlichtingsmateriaal bestaat in allerlei vormen en varianten; lessenpakketten en lessenprogramma’s, handboeken, video’s en didactische hulpmiddelen.

Niet alle materiaal is echter even kwaliteitsvol. Een aantal voorwaarden waaraan goed voorlichtingsmateriaal moet voldoen zijn de volgende:

o        Seksualiteit, relaties en geboorteregeling moeten op een positieve manier aan de orde komen. Het materiaal mag niet enkel vertrekken vanuit het oogpunt: preventie van risico’s, maar dient ook de positieve en meer lustvolle dimensie (ontdekken, genieten, houden van) aan bod te laten komen.

o        Geen te eng beeld geven van seksualiteit: het materiaal moet uitstijgen boven de klassieke thema’s en de verschillende aspecten (lustbeleving-, voorplantings-en rolaspect) aan bod te laten komen.

o        Duidelijke doelen moeten vooropgesteld worden.

o        Het materiaal moet aangepast zijn aan de beoogde doelgroep: leeftijd en leefstijl zijn hier de belangrijkste determinanten.

o        Beeldmateriaal moet op een "gepaste" manier worden aangewend, waarmee bedoeld wordt aangepast aan de leeftijd van de beoogde doelgroep en met ruimte voor eventuele gevoelens van gêne.

o        Alle belevingsvormen van seksualiteit moeten geïntegreerd aan bod kunnen komen, zonder dat ze in een negatief daglicht worden gesteld.

o        Er moet aandacht zijn voor de multiculturele aspecten van seks en relaties.

o        Materiaal moet op een open en niet-normerende manier zijn opgebouwd en jongeren de mogelijkheid bieden eigen normen en waarden te verdiepen.

o        Er moet voldoende ruimte geboden worden voor het groepsproces.

 

 

De PIKASOL-regels bevatten een aantal zinvolle afspraken om samen met een groep rond seksualiteit en relaties te werken:

 

P staat voor privacy: er wordt gepraat over persoonlijke ervaringen, gegevens worden    vertrouwelijk behandeld.

Istaat voor "ik": het gaat over eigen ervaringen, wensen, gevoelens en gedachten.

K staat voor "kies": niemand wordt gedwongen bepaalde dingen te zeggen of te doen, men kiest zelf hoe men wenst te participeren.

A staat voor "actief": er wordt een actieve participatie verwacht.

S staat voor "seksualiteit", maar dan breed bekeken.

Ostaat voor "oriëntatie": mensen kunnen hetero of homo zijn.

L staat voor "luisteren" en "lachen".

2.3        De ouders.

 

Veel ouders geven hun kind nooit of maar één keer hun kind de nodige informatie omtrent seksualiteit. Ze denken dat hun kind het wel op school zal leren.

Dat is ook zo maar de informatie zal doeltreffender overkomen als het van de ouders komt dan van een leerkracht.

Als de ouders dan toch bereidt zijn om een voorlichting aan hun kinderen te geven, blijkt deze meestal onvolledig en vooral geselecteerd.

Men gaat bijvoorbeeld niet dieper in op het thema erotiek en holebi. Ze houden het bij het voorplantingsproces zelf.

Het kind of de tiener weet dus bitter weinig omtrent seksualiteitsbeleving naast de eigenlijke daad. De positieve kanten moeten dus ook belicht worden want vroeg of laat komt de tiener er mee in aanraking. Seksualiteit is zoveel meer dan seks alleen...

 

Hieromtrent zouden de ouders de dag van vandaag eigenlijk ook een seksuele voorlichting kunnen gebruiken. Een voorlichting die ook uitlegt hoe de ouders het best hun eigen kind voorlichten.

 

Ik illustreer met een voorbeeld:

Vele ouders willen niet dat hun kind al op 16-jarige leeftijd of vroeger de pil neemt. Men denkt dan geen vat meer te hebben op de seksualiteitsbeleving van hun kind of dat de pil aanzet tot...

Als een tiener dus de pil neemt zou dit getuigen op seksualiteit en dit zou toch wel een schande zijn voor sommige ouders.

Men zou dus meer de positieve aspecten van de pil moeten belichten, want het is waar dat meeste mensen de pil negatief beschouwen en enkel als anticonceptiemiddel zien.

Maar de pil is zoveel meer dan dat. De pil helpt ook bij onregelmatige of overvloedige maandstonden. Vooral bij jonge meisjes kan dit een probleem vormen.

Bovendien werkt de pil voorkomend bij kiesjes, die tot borstkanker kunnen leiden.

 

Deze voorlichting voor de ouders zou de gemeente kunnen organiseren. Twee à drie keer per jaar lijkt mij voldoende. Men zou ook vrijetijdsbewegingen zoals de KAJ kunnen vragen enkele avonden aandacht te besteden aan de voorlichting voor ouders.

Er is echter natuurlijk ook nog de vraag of iedere ouder daar wel voor te vinden is.

Men kan dus eventueel campagnes oprichten naar de ouders en tieners toe. Of men kan gratis folders uitdelen met de nodige informatie om ouders op gang te brengen.

 

 

2.4        Baby-think-it-over-doll.

 

In Amerika maakten wetenschappers een speciale pop om jonge meisjes op tijd in te lichten over tienerzwangerschappen. Deze pop heeft de naam “Baby-think-it-over-doll” ..

De pop heeft als doel tieners familiewaarden en verantwoordelijkheid bij te brengen. Tieners krijgen alleen de negatieve kant van de baby te zien. Wanneer de tiener toch zwanger wordt is de stap naar abortus erg klein.

De levensechte pop is 154.29€ waard. De pop heeft een computerchip die elke 2 tot 4 uur, 24 uur per dag, het huilen van een baby na doet. Slaapperioden worden afgewisseld met voedperioden.

Om het huilen te stoppen moet de tiener de baby op de buik leggen, een sleutel in de rug van de pop steken en die daar 10 tot 35 minuten inhouden. Dit symboliseerd dan het voeden.

Ook registreert de chip of de baby goed behandelt wordt en hoelang het gehuild heeft voordat het wordt opgepakt.

 

Met deze pop kunnen de onderwijzers de mate van verantwoordelijkheid van hun leerlingen meten.

 

Er zitten natuurlijk ook mindere kanten aan een baby pop. De pop toont alleen de negatieve kanten van een baby hebben en niet de leuke ervan.

Maar hierdoor krijgen de tieners een andere kijk op het hebben van een baby en beseffen ze dat voorzorgen noodzakelijk zijn. Ze zullen tweemaal nadenken voor ze onbeschermd gemeenschap hebben. Ook jongens kunnen deze pop aanvragen en men kan ze samen met hun vriendin verzorgen.

 

 

3         Besluit.

 

Het is duidelijk dat het probleem zich niet in de scholen plaatst maar bij de tieners thuis.

De meeste tieners zijn goed op de hoogte van anticonceptiva. Vaak hebben ze op school enkele lessen rond seksualiteit gekregen. In België zijn deze lessen verplicht op te nemen in het lessenpakket, dus daaromtrent zou geen probleem mogen vormen.

Het probleem ligt dus voornamelijk bij de ouders. Zij zijn meestal de boeman als het om anticonceptiva gaat. Ze vinden hun kind nog te jong of durven er zelfs nog niet aan denken dat hun kind seksuele betrekkingen zou hebben. Als de tiener dan om de pil komt vragen wimpelen ze de vraag meestal af met een smoesje dat ze nog te jong zijn. Maar niemand is te jong voor de pil als het erop aan komt.

Ouders zijn bang, bang dat hun kind het verkeerde pad op gaat, bang dat er een ongelukje zou kunnen gebeuren...

Maar de feiten wijzen erop dat een ongelukje meestal gebeurd omdat de tiener onbeschermde betrekkingen heeft gehad. Dit zou toch een lichtje moeten doen branden bij vele ouders. Men kan er nu eenmaal niet omheen dat tieners op een bepaalde leeftijd verder willen gaan in hun relatie en die relaties komen steeds maar vroeger en vroeger.

Daarom pleit ik om de ouders met de neus op de feiten te drukken. Men kan hiervoor avonden organiseren in het parochiaal centrum of folders uitdelen. Men moet leren de positieve kanten  van anticonceptiva te aanvaarden.

Ook zouden ouders minder conservatief moeten zijn tegenover de seksualiteitsbeleving van hun kind. Men moet niet alles zomaar laten gebeuren.

Natuurlijk is het niet evident om als ouder of als tiener over hun seksualiteitsbeleving te praten met zoon of dochter, vader en moeder. Dat is zeker niet het geval in vele gezinnen. Daarom kunnen voorlichtingsavonden voor ouders uiterst interessant zijn. Ze kunnen leren hoe men zoon of dochterlief benaderd op het vlak van seksualiteit.

Het spreekt natuurlijk vanzelf dat sommige gezinsituaties niet evident zijn voor deze gesprekken. Maar in deze gevallen kunnen jongeren nog altijd terecht bij diensten zoals het CGSO-centrum (denkstation over seks & relaties), de jongerentelefoon, Sifra luistertelefoon of bij clb medewerkers op school. Er is altijd een plaats waar je terecht kan als je meer informatie wilt omtrent sekualiteit.

De belangrijkste boodschap luidt echter nog altijd: eerst blablabla en dan boemboemboem!

4         Heuristiek.

 

4.1        Bibliotheekbesprekingen.

 

De Biekorf in Brugge:

De Biekorf is een zeer grote bibliotheek. Er is een leeszaal met encyclopedieën en tijdschriften, er is een ruim aanbod aan non-fictie en fictie boeken.

Ik heb voor mijn onderwerp hier echter niet zo heel veel gevonden. Wel enkele artikels in tijdschriften maar geen monografieën. Ik heb op de computer gezocht naar boeken over mijn onderwerp maar ik kwam telkens uit bij bevallingen en zwangerschappen in het algemeen. Er waren geen specifiek gerichte boeken over tienerzwangerschap.

Ik heb wel adressen gevonden van andere bibliotheken met meer nuttige informatie.

 

Het Hof van Watervliet:

Een zeer kleine maar nuttige bibliotheek in verband met de aspecten van de gezondheidszorg. Hier heb ik veel documentatie zoals folders en krantenknipsels gevonden. Ook hier vond ik een adres van een nog beter informatiecentrum.

 

Het CGSO-trefpunt te Gent: Denkstation over seks en relaties.

Het CSGO-Documentatiecentrum is voor iedereen toegankelijk. Men kan er zowel ter plaatse informatie verzamelen als ontlenen. Ik heb hier een heleboel naslagwerken, monografieën, tijdschriften e.d. gevonden. Het CSGO heeft zelfs een eigen werkstuk gemaakt over tienerzwangerschap. Dit was hoogst interessant.

Hier heb ik echt gevonden wat ik zocht. Dit centrum behandelt ook nog andere onderwerpen zoals abortus en kindermishandeling...

 

Het clb te Brugge:

Jammergenoeg heeft men hier geen naslagwerken of boeken meer ter beschikking. Ik heb hier dan ook geen informatie meer gevonden.

 

 

4.2        Monografieën.

 

AIBE, SONO, M.H.S. en KUNIO KITAMURA, M.D., Study on the prevention of unwanted teenage pregnancies. Perspectives dawn from the International Survey., Japan Family Planning Association, Tokyo/San Francisco, 1996, (85 blz.)

 

BLAIR, T., Teenage pregnancy. Presented to Parliament by the Prime Minister., London, 1999, (139 blz.)

 

KRUIJS-GADELLAA, M.V. en DE HAAN, S., Met het oog op mijn toekomst. Project voor jonge moeders en zwangere meiden., St. Maatschappelijk Werk, Rotterdam, 1994, (25 blz.)

 

LANDUYT, R.V., Tienermoeders., Hog. Inst. Voor Gezinswetenschappen, Brussel, 1997, (52 blz.)

 

MENGER, R. en JHINKOE-RAI, S. (red), Tienermoeders. Preventie, opvang en begeleiding., SWP, Utrecht, 1997, (159 blz.)

 

VERHOEVEN, R. en WEIDE, M., Ik moet het zelf doen. Onderzoek onder jonge thuisloze moeders., Het Projektenburo, Amsterdam, 1996, (62 blz.)

 

 

 

4.3        Tijdschrift artikels.

 

BLOMMAERT, J., Liefde in de klas. Weekend Knack, 1998, 28 oktober, nr. 44, blz. 154.

 

CANDAELE, A., Jong en moeder. De Bond., 2001, 19 oktober, nr. 36, blz. 3.

 

JETSKE, M., Hulp aan zwangere meisjes en tienermoeders. Jeugd en samenleving., Jaargang 25, nr. 9, blz. 547.

 

KRONEMAN, M. en KROON, M., Extra aandacht voor tienermoeders? De stelling. Tijdschrift over jeugd., Jaargang 1997, nr. 7, blz. 34.

 

MEERDINK, J., Ik durfde de dokter niets te vragen met mijn moeder... Vrouwen en gezondheidszorg., Jaargang 1, nr. 6, blz. 18.

 

RUJTJENS, K., Tienerzwangerschappen. Rondom gezin., Jaargang 21 (2000), nr. 1,         blz. 34-49.

 

STESSEL, B., Achttien jaar en al moeder? Het kan... Ouders van nu., Jaargang 1991, nr. 5, blz. 9.

 

 

4.4        Krantenartikels.

 

DE LAET, A., Aelvoet ziet logica in uitdelen condooms op school. “Condooms gratis geven is zinloos.” De Standaard., 8 augustus 2000.

 

 

4.5        Websites.

 

CENTRUM VOOR RELATIEVORMING EN ZWANGERSCHAPSPROBLEMEN (CRZ), Statistisch nieuws. Tienermoeders., internet, 31 oktober 2001,

(Http://fred.vlaanderen.be/statistieken/nieuwsarch/2001j anuari/tienermoeders.htm)

à Een overzicht over tienerzwangerschap in België. Interessant maar beperkt.

 

CGSO, Tienermoeders wereldwijd., internet,
(http://www.csgo.be/feiten/tiener.htm)

à Heel goede site met bergen informatie en statistieken. Ook veel linken naar andere websites. Trefwoord: tienermoeders

 

CSGO, RSV op school., internet,

(http://www.csgo.be/feiten/rsvorming.htm)

à Een site over de voorlichting op scholen en het gebruikelijke voorlichtingsmateriaal.

 

KCW, www.tienermoeders.nl, internet,

(http://www.tienermoeders.nl)

à Deze site biedt vooral hulp aan tienermoeders. Er staan adressen en organisaties op die hierbij helpen. Niet echt informatief, eerder hulpverlenend.

 

KIND EN GEZIN, Tienermoeders, internet,

(http://www.kindengezin.be/kiv/kiv99/kiv_h1/KIV_H1_4_4_t ekst.htm)

à Een kort verslag.

 

Uittreksels.Scholieren.com, internet,

(http://www.scholieren.com)

à Trefwoord: tienermoeders. Een goede spreekbeurt over tienermoeders met feiten en gegevens.

 

 

4.6        Rapporten.

 

CGSO TREFPUNT, Tienermoeders in België., fact sheet, Gent, 2001.

 

CGSO TREFPUNT, Abortus in België., fact sheet, Gent, 2001.

 

 

4.7        Brochures.

 

CGSO TREFPUNT en DE CENTRALE COÖRDINATIE VAN NEDERLANDSTALIGE ABORTUSCENTRA, Abortus, waar een wet is, is een weg., Gent, Juli 2001.

 

CGSO TREFPUNT, CGSO-shop, denkstation over seks en relaties, Gent, editie 2000-2001.